Tâm Kinh, Tuệ giác Bát Nhã (5 )

Tâm Kinh, Tuệ giác Bát Nhã (5 )

Mình đọc đoạn Kinh sau bằng âm hán sau đó đọc bảng tiếng Việt dịch nghĩa:

Xá Lợi Tử, sắc bất dị không, không bất dị sắc, sắc tức thị không, không tức thị sắc, thọ tưởng hành thức diệc phục như thị.

Nghĩa tiếng Việt của đoạn Kinh :

Xá Lợi Tử, sắc chẳng khác gì, không chẳng khác gì sắc, sắc chính thực là không, không chính thực là sắc, thọ, tưởng, hành, thức ,cũng đều như vậy.

Đoạn Kinh này, ban đầu Ngài nói về Uẩn thứ nhất, tức là sắc, là thân thể của chúng ta. Sắc là tất cả những hiện tượng sinh lý, vật lý. Trong kinh văn, chữ gây khó khăn cho nhiều người nhất là KHÔNG. Chữ KHÔNG ở đây, tiếng Phạn là Sunyata, dịch tiếng Việt là trống rỗng. Dịch ra chữ “ không” cũng được, nhưng chữ “không” lại là một sự hiểu lầm: không có thể được hiểu là không có. Thí dụ chúng ta nói trái banh nó trống rỗng ở trong, nó rỗng ruột, đó là Sunyata. Nhưng mà có trái banh chứ. Có điều trái banh đó rỗng ruột mà thôi. Danh từ không trong tiếng Hán Việt cũng có nghĩa là rỗng. Như không tâm chẳng hạn. Không tâm tức là rỗng ruột: ví dụ rau muống gọi là không tâm thảo, thứ rau không có ruột. Khi chuyển sang dùng tiếng Việt, chúng ta có thể hiểu lầm “không” này là “không có”.

Thí dụ tờ giấy này đây, nó là một sắc pháp, một hiện tượng vật chất. Theo Quán Thế Âm Bồ Tát thì tờ giấy nó không, tức là rỗng. Nhưng chữ “rỗng” (chữ “không”) đó nghĩa là gì?

Nhiều người không hiểu Phật pháp nói rằng tờ giấy này nó “không có”, tại vì tuy bây giờ nó có đó, nhưng mai mốt nó sẽ không có; hoặc nó bị đốt đi, hoặc bị mục đi thành đất, cho nên tuy nó có đó mà cũng như không có đó. Câu giải thích này hoàn toàn sai với giáo lý đạo Phật.

Theo giáo lý đạo Phật, nếu tờ giấy này nó “không” thì nó không ngay từ bây giờ chứ không phải sau này nó mới không. Giáo lý đạo Phật cơ bản là giáo lý vô ngã: sự vật không có tự thể riêng biệt. Nếu mình nhìn vào tờ giấy này với con mắt của một vị Bồ Tát biết nhìn sâu vào trong lòng tờ giấy để thấy cội nguồn của nó, mình sẽ thấy có một đám mây đang bay trong tờ giấy này. Mình cũng không cần là thi sĩ mới thấy được đám mây, vì mình biết nếu không có đám mây thì không có mưa, cây rừng sẽ không thể mọc lên được, do đó chúng ta không có bột giấy. Nhìn vào tờ giấy này ta còn thấy mặt trời, vì nếu không có mặt trời chiếu lên thì không có loài thực vật nào mọc được, cho nên nhìn vào tờ giấy này, ta sẽ thấy ánh mặt trời chói lọi trong đó. Rồi ta còn thấy rừng cây xanh mướt, thấy những chiếc lá rụng, mục đi để cây rừng tươi tốt, ta thấy những chất khoáng trong lòng đất mà rễ cây hít lên để nuôi cây. Rồi ta thấy người tiều phu đã đốn cây đem về để làm bột giấy, thấy Ba Má của ông tiều phu (bởi vì nếu không có Ba Má ông tều phu thì làm gì có ông tiều phu). Ta thấy luôn gạo lúa mà người tiều phu ăn hàng ngày để có thể đủ sức đi đốn cây.

Tóm lại, khi nhìn tờ giấy này bằng con mắt quán chiếu nhân duyên, ta thấy rằng không có hiện tượng nào trên vũ trụ mà không có mặt trên đó hết. Và tờ giấy này, nói cho đúng, nó đầy cả vũ trụ vạn hữu trong đó.

Khi dùng danh từ giấy, ta nên phân biệt hai thứ: một là tờ giấy và hai là thế giới không phải là giấy, những yếu tố không phải giấy. Ta có thể nói rằng: giấy được kết hợp bằng những yếu tố không phải giấy. Giấy là do những yếu tố không giấy tạo ra, giấy không thể tự có được. Giấy không có tự tánh hoặc có thể tự riêng biệt.

Nó có là nhờ những cái không phải nó bắt tay nhau tập hợp làm ra. Tờ giấy này tuy rỗng, không có tự tánh riêng, nhưng nó lại đầy cả vũ trụ vạn hữu trong đó. Vì vậy chữ “không” trong Tâm Kinh Bát chỉ có nghĩa là không có một tự thể riêng biệt.

Khi chúng ta nói rỗng thì phải nói rỗng cái gì mới được. Thí dụ mình nói trái banh trống rỗng, nhưng mình biết nó rỗng gì. Nó trống rỗng chất nhựa trong lòng nó, song trái banh nó đầy không khí. Vậy rỗng phải là rỗng cái gì. Tờ giấy này tuy trống rỗng cái tự ngã riêng biệt, nhưng nó lại đầy cả pháp giới vạn hữu trong nó.

Một vị thiền sư Việt Nam đời Lý có hai câu thơ:

Càn khôn rút lại đầu sợi tóc,

Nhật nguyệt nằm trong hạt cải mỏng.

Một sợi tóc tuy nhỏ mà có thể để cả trời và đất lên trên đầu nó. Một hạt cải tuy nhỏ nhưng mặt trăng và mặt trời có thể nằm gọn ở trong đó. Đây có nghĩa là bất cứ hiện tượng nào dù là một hạt cải, một sợi tóc chăng nữa, cũng có chứa đựng toàn thể vũ trụ, vì một cái là do tất cả những cái khác làm thành. Mỗi người trong chúng ta đều do cả vũ trụ hợp tác nhau làm thành. Không một hiện tượng nào trong vũ trụ vạn hữu mà không có mặt trong ta.

Trong ta có dòng sông (nếu không có dòng sông thì làm sao ta có nước uống), có mặt trời (nếu không có mặt trời thì làm sao có sự sinh trưởng của cây trái để mình ăn), có rừng cây (tạo ra dưỡng khí cho mình thở) v.v…Trong ta có đủ hết: vũ trụ vạn hữu đã nắm tay nhau để đưa chúng ta ra đời. Danh từ đạo Phật là Nhân Duyên Sinh, tức là những điều kiện phối hợp với nhau, cộng tác với nhau để làm cho mọi vật có mặt.

Uẩn nào trong năm uẩn (sắc, thọ, tưởng, hành, thức) cũng không hết, vì uẩn nào cũng không thể tự mình tồn tại độc lập. Uẩn nào cũng phải nhờ các uẩn khác phụ giúp mới có thể có được.

Đồng xu có hai mặt: mặt trái và mặt phải. Sở dĩ có mặt phải là nhờ có mặt trái. Nếu một trong hai mặt mà không có thì mặt kia cũng không có luôn. Trái và phải nương nhau mà có. Con xúc xắc có sáu mặt, nhưng kỳ thực sáu mặt mà là một. Mặt này có là nhờ mặt kia, và sáu mặt nương nhau mà có.

Năm uẩn cũng vậy, chúng nương nhau mà có, chứ không thể có một cái tách rời. hia là để tạm hiểu thôi, chứ năm cái đó không thể nào tồn tại độc lập với nhau. Trong con người chúng ta, có đủ tâm, can, tỳ, phế, thận: tuy chia ra làm năm cái nhưng kỳ thực nếu không có tâm thì can có thể tồn tại được không? Nếu không có tỳ thì phế có được hay không? Tuy rằng năm mà kỳ thực là một. Những cơ quan trong cơ thể ta không thể tồn tại độc lập, cái này nương cái kia mà có. Vì thế Phật dạy rằng: Thử hữu tắc bí hữu. Cái này có mặt cho nên cái kia có mặt, cái kia có mặt cho nên cái này mới có mặt. Tất cả mọi hiện tượng trong vũ trụ đã phối hợp lại để làm thành một hiện tượng. Không sự vật nào trong vũ trụ có tự tánh riêng biệt hết. Đó là giáo lý căn bản của đạo Phật.

Danh từ mà chúng ta lâu nay thường dùng là vô ngã.

Vô ngã tức là không có sự tồn tại độc lập. Không có cái gì, không có ai tồn tại độc lập được. Vô ngã còn có nghĩa là vô thường.

Vô thường là biến chuyển. Nếu không có biến chuyển thì làm sao có được. Thí dụ tờ giấy này. Nếu không vô thường và vô ngã, làm sao tờ giấy có mặt? Nếu không vô thường thì cây làm sao mọc lên. Muốn mọc lên cây phải vô thường.

Nếu không vô thường thì con cháu chúng ta làm sao lớn lên, làm sao chúng đi học mà lại giỏi được?

Chúng ta cần vô thường lắm. Nếu không có vô thường thì làm sao gieo bắp mà hạt bắp mọc thành cây bắp để rồi cho trái mình ăn? Cho nên ta đừng than khóc khi nghe hai tiếng “vô thường”.

Phật chỉ nói rằng: “Vạn pháp vô thường, các con phải biết điều đó để tránh những khổ đau là do chỗ mình nhận cái vô thường làm cái thường. Nếu mình biết vô thường là vô thường thì mình đâu còn đau khổ nữa”.

Vô thường là một yếu tố rất tốt đẹp, rất căn bản, rất quan trọng, rất cần thiết cho sự sinh hoá của vạn vật. Và như vậy, chúng ta phải chấp tay cám ơn vô thường.

Lâu nay chúng ta nói đến hai chữ vô thường với một tâm niệm bi quan, chán đời, than vãn, vì chúng ta chưa hiểu. Chính nhờ vô thường mà vạn vật sinh trưởng tồn tại, và chúng ta có thể ngồi đây. Nếu không có chữ vô thường, chúng ta chưa ra đời được đâu.

Và chữ “không” cũng vậy, nó hay lắm. Nếu tờ giấy này nó không không, nghĩa là nó có tự thể riêng biệt của nó, thì làm sao có nó được. Chính nhờ nó không có tự thể riêng biệt nên mặt trời, rừng cây, đám mây mới tạo ra được nó. Do đó, “không” là căn bản của tất cả mọi hiện hữu.

"Listen,  Shariputra,  form  is  emptiness,  emptiness  is form, form  does  not  differ  from  emptiness,  emptiness does not differ from form. The   same   is  true  with feelings,  perceptions,  mental  formations, and consciousness."

Form  is  the  wave  and  emptiness  is  the  water.  You  can understand  through  that  image.  The  Indians speak  in  a language  that  can  scare  us,  but  we  have to  understand their  way  of  expression  in  order  to really  understand them.  In  the  West ,  when  we  draw  a  circle,  we  consider it  to  be  zero,  nothingness.  But  in  India,  a  circle  means totality,  wholeness.  The  meaning  is  the  opposite.  So "form  is emp tiness,  emptiness  is  form"  is  like  wave  is water,  water   is  wave.   "Form   does  not   differ   from emptiness,  emptiness  does  not  differ  from  form. The same is true with feelings, percep tions,  mental formations and    consciousness,"   because  these    five contain   each   other.   Because   one   exists,   everything exists.

In  the  Vietnamese  literature  there  are  two  lines  of poetry  made  by  a  Zen  Master  of  the  Ly  Dynasty, Twelfth Century . He said:

He means that the notions of existence and nonexistence are just  created  by  our  minds.  He  also  said that ,  "The entire  cosmos  can  be  put  on  the  tip   of  a hair,  and  the sun and the moon can be seen in a mustard  seed." These are  images  that  show  us  that one  contains  every thing, and   every thing   is  just one.  You  know  that  modern science has perceived the truth that not only matter and energy  are  one, but  matter  and  sp ace  are  also  one.  Not only  matter and  sp ace  are  one,  but  matter,  sp ace,  and mind are one, because mind is in it.

  Because  form  is  emp tiness,  form  is  p ossible.  In form we  find  every thing  else-feelings,  perceptions,  mental formations,   and     consciousness. "Emp tiness"   means empty  of  a  separate  self.  It  is full  of  every thing,  full  of  life.  The  word  emptiness should  not  scare  us.  It  is  a wonderful  word.   To  be  emp ty  does  not  mean  non existent .  If  the  sheet  of p ap er  is not  emp ty, how  could the  sunshine,  the logger,  and  the  forest  come  into  it ?

How  could  it be a  sheet  of p ap er.  The  cup ,  in  order  to be  emp ty,  has  to be  there.  Form,  feelings, p ercep tions, mental  formations,  and  consciousness,  in  order  to  be emp ty of a sep arate self, have to be there.

Emptiness  is  the  ground  of  every thing.  Thanks to mptiness,  every thing  is  p ossible.  That  is  a declaration made  by  Nagarjuna,  the  Buddhist philosop her  of  the second     century.    Emptiness  is  quite  an   optimisti concept .  If  I  am  not  empty,  I  cannot  be  here.  And  if  you  are  not  empty,  you  cannot  be  there.  Because  you are  there,  I  can  be  here. This  is  the  true  meaning  of emptiness.  Form  does not  have  a  sep arate  existence.

Avalokita wants s to understand this p oint .

If we are not empty , we become a block of matter. We cannot breathe, we cannot think. To be  empty means to be  alive, to breathe  in  and to breathe  out . We  cannot be alive  if  we  are  not empty.  Emptiness  is  impermanence, it    is    change. We  should     not    complain     about imp ermanence, because  without  imp ermanence  nothing is possible. A Buddhist who came to see me from Great Britain     comp lained     that    life   was     empty  and imp ermanent .  (He  had  been  a  Buddhist  for  five  years and  had  thought  about  emp tiness  and  impermanence  a great  deal.)  He  told  me  that  one  day  his fourteen year old  daughter  told  him,  "Daddy, please  don't  complain about imp ermanence. Without imp ermanence, how can I  grow up ?" Of course she is right .

When  y ou  have  a  grain  of  corn,  and  you  entrust it  to the  soil, you hope  that  it will become  a  tall  cornplant.

If  there  is  no  impermanence,  the  grain of  corn  will remain  a  grain  of  corn  forever,  and y ou  will  never  have an ear of corn to eat . Imp ermanence is crucial to the life of   every thing. Instead of  complaining        about impermanence,  we   might say,  "Long  live  impermanence!" Thanks to imp ermanence  every thing is possible.  That  is  a  very optimistic  note. And  it  is  the  same  with  emp tiness. Emp tiness  is  imp ortant  because without  emp tiness, nothing  is  p ossible.  So  we  should  also  say,  "Long  live  emptiness !"  Emp tiness  is the basis Of very thing.  Thanks   to       emptiness,   life  it self   is possible.   All     the    five    skandhas       follow     the    same  principle.